AnaSayfa
    Ana Menü    Genel Bilgi    Tarihçe
 
Tarihçe

 

Kamu malî yönetim sistemimiz 1927 yılında çıkarılan 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunuyla düzenlenmiş, söz konusu Kanun az sayıda değişiklikle yürürlükte kalmış ve kamu malî yönetimimizi düzenleyen temel kanun olma niteliğini sürdürmüştür. 1927 yılından beri kamu malî yönetiminde, kamu idarelerinin sayı, nitelik ve teşkilatlanmalarına bağlı olarak önemli değişiklikler meydana gelmiştir.

Eski sistemde, konsolide bütçeyi oluşturan genel ve katma bütçeli kuruluşların yanı sıra bunlara bağlı döner sermayeler ve fonlar ile mahalli idare bütçeleri ve kanunlarla kurulan kamu tüzel kişiliğini haiz idarelerin bütçeleri olmak üzere değişik bütçe türleri bulunmaktaydı. Bu durum bütçe birliği ilkesinden uzaklaşılarak kamu kaynaklarının kullanımına ilişkin ayrı bir yapının ortaya çıkmasına yol açmıştı. Bunlardan sadece genel ve katma bütçeler, TBMM tarafından kabul edilerek kanunla yürürlüğe konulmakta, diğer bütçeler ise yetkili idari merciler tarafından onaylanarak yürürlüğe girmekteydi. Ayrıca, anılan bütçelerin uygulama usul ve esasları da önemli farklılıklar arz etmekteydi.

Kalkınma planları ile bütçeler arasında sıkı bir bağ kurulamaması, bazı malî işlemlerin bütçelerde yer almaması, bütçe uygulamalarının malî yılla sınırlı olması, bütçe uygulamalarında kamu idarelerine yeterli inisiyatif tanınmaması, kamu harcamalarında sistemli, sürekli ve etkin bir denetimin gerçekleştirilememesi, Sayıştay tarafından yapılan dış denetimin kapsamının sınırlı kalması ve çok yıllı bütçeleme sisteminin olmaması sistemin başlıca eksiklikleri olarak ön plana çıkmaktaydı. Mevcut bütçe sınıflandırması ve muhasebe sistemi, kamu gelir ve giderleri konusunda, hem malî yönetime hem de kamuoyuna istenilen bilgilerin ayrıntılı olarak sunulmasına teknik olarak imkân vermemekteydi.

Diğer yandan dünyada kamu malî yönetimi ve kontrol sistemi konusunda önemli gelişmeler yaşanmıştır. Mali yönetim ve kontrol sistemlerinde stratejik planlama, performans esaslı bütçeleme, orta vadeli harcama planlaması, mali saydamlık, hesap verebilirlik kavramları ön plana çıkmıştır. Kamu mali yönetim sisteminde etkinlik sağlayan ve verimliliği artıran bu gelişmeler de dikkate alınarak, mevcut sistemin değiştirilerek daha etkin olması, Ulusal Program ve Politika Belgesi'nde de yer aldığı üzere uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği normlarına uygun bir kamu malî yönetim ve kontrol sisteminin oluşturulması gereği daha fazla hissedilir hale gelmiştir.

Kamu mali yönetimine ilişkin değişim ihtiyacının, kamu gelirlerinin kullanımı ve kamu harcamaları konusunda artan kamuoyu hassasiyeti ile gerek bürokraside gerekse akademik çevrelerdeki değişim çalışmalarından oluşan iç etkenlerin yanı sıra uluslararası mali kuruluşlarla olan ilişkiler ve Avrupa Birliğine üyelik sürecinde Birlik müktesebatının üstlenilmesi çalışmalarından oluşan dış etkenlerden kaynaklandığını söylemek mümkündür.

Kamu mali yönetiminde değişime yönelik olarak yapılması gereken değişikliklere VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planında, plan çalışmaları sırasında hazırlanan “Kamu Mali Yönetiminin Yeniden Yapılandırılması ve Mali Saydamlık” başlıklı Özel İhtisas Komisyonu Raporunda, 2001, 2002 ve 2003 Yılları Programlarında, Avrupa Birliği müktesebatının üstlenilmesine ilişkin olarak hazırlanan 2001 ve 2003 Ulusal Programlarında, Avrupa Birliğine verilen Katılım Ortaklığı Belgesinde, Stand-by anlaşması uyarınca IMF’ye verilen niyet mektuplarında, “Türkiye’de Saydamlığın Arttırılması ve Kamuda Etkin Yönetimin Geliştirilmesi” Eylem Planında, 59. Hükümet Programında ve Acil Eylem Planında yer verilmiştir.

Bu kapsamda ülkemizde, değişim çalışmalarının da etkisiyle kamu mali yönetimi ve kontrol sistemi alanında bazı mevzuat değişiklikleri yapılmış, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 5217 sayılı Özel Gelir ve Özel Ödenek Kanunu çıkarılmış, bütçe kod yapısı değiştirilerek Devlet Mali İstatistiklerine (Government Finance Statistics) uyumlu yeni bir bütçe kod sistemine, muhasebe sistemi değiştirilerek tahakkuk esaslı muhasebe sistemine geçilmiştir. Mali yönetim ve kontrol sistemi alanında en köklü değişim, kamu mali yönetimi ve kontrol sistemimizi yeniden düzenleyen 24/12/2003 tarihli ve 25326 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunuyla yapılmıştır. Bu Kanunla mali yönetim ve kontrol sistemimiz bütünüyle yeni bir anlayış çerçevesinde değiştirilmiştir.

5018 sayılı Kanun ile bütçe kapsamının genişletilmesi suretiyle bütçe hakkının en iyi şekilde kullanılması, bütçe hazırlama ve uygulama sürecinde etkinliğin arttırılması, malî yönetimde saydamlığın sağlanması, sağlıklı bir hesap verme mekanizması ile harcama sürecinde yetki-sorumluluk dengesinin yeniden kurulması, etkin bir iç kontrol ve iç denetim sisteminin oluşturulması ve bu suretle çağdaş gelişmelere uygun yeni bir kamu malî yönetim sisteminin oluşturulması amaçlanmıştır.

Söz konusu Kanunun yürürlüğe girmesiyle birlikte Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünde 19/01/2004 tarihinde “Harcama Öncesi Kontrol Dairesi”, “Mali Yönetim Dairesi” ve “İç Denetim Dairesi” olmak üzere 3 yeni Daire kurulmuştur.

Kanunda öngörülen yeni mali yönetim ve kontrol sistemine geçişi sağlamak amacıyla 2004 ve 2005 yıllarında yoğun çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmalarda ilgili idarelerle birlikte katılımcı yöntemlerle yönetmelik ve diğer düzenlemeler oluşturulmuş, Kanunun getirdiği yeni düzenlemeler hakkında kamuoyuna yönelik bilgilendirme çalışmaları yapılmıştır.

Kanunda öngörülen düzenlemelerin hazırlanması sırasında tespit edilen hususlar ve kamu idarelerine yönelik gerçekleştirilen bilgilendirme çalışmaları sırasında alınan görüş ve önerilerden, Kanunda yer alan bazı teknik ibarelerde ve yönetmelik hazırlama yetkisi veren maddeler ile uygulamaya ilişkin bazı konularda değişiklik yapılmasına ihtiyaç olduğu tespit edilmiştir. Avrupa Birliği yetkilileriyle yapılan görüşmelerde, Avrupa Birliği müktesebatına uyum konusunda Kanunun bazı maddelerinin yeniden gözden geçirilmesi gereği ortaya çıkmış ve 22/12/2005 tarihli ve 5436 sayılı Kanun ile 5018 sayılı Kanunda önemli değişiklikler yapılmış, bu değişiklikler sonucunda öngörülen mali yönetim ve kontrol sistemi 01/01/2006 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmiştir.

Bu Kanun ile:

· Bazı teknik ibare ve ifadelerde düzeltmeler yapılmış,

· İç kontrol sistemi yeniden tanımlanarak daha kapsayıcı hale getirilmiş,

· İşlem sürecinin hızlandırılması ve etkinliğini sağlamak üzere, mali kontrol yetkilisi sistemden çıkarılarak, ön mali kontrol fonksiyonunun mali hizmetler biriminde ve harcama birimlerinde gerçekleştirilmesi sağlanmış,

· Mali hizmetler biriminin görev, yetki ve sorumlulukları yeniden düzenlenmiş,

· 5018 sayılı Kanunla mali hizmetler birimine verilen görevlerin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi için Başbakanlık ve bakanlıklarda Strateji Geliştirme Başkanlığı, anılan Kanuna ekli (l) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin merkez teşkilatlarında Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı, ekli (2) sayılı cetvelde yer alan kamu idarelerinin merkez teşkilatlarında Müdürlük, Üniversiteler ile yüksek teknoloji enstitülerinde ise Strateji Geliştirme Daire Başkanlıkları kurulmuştur.

· Kanunun uygulanması için gerekli kadro ihdas ve iptalleri ile özlük haklarına ilişkin değişikliklerin yanı sıra yeni mali yönetim ve kontrol sisteminin Maliye Bakanlığına verdiği görevlerin daha etkin ve verimli bir şekilde yürütülebilmesi açısından uzmanlaşmaya yönelik düzenleme yapılmıştır.

· 5018 sayılı Kanunda zaman içerisinde çeşitli nedenlerle değişiklik ihtiyacı doğmuş ve bu amaçla 5628 sayılı ve 5793 sayılı Kanunlarla 5018 sayılı Kanunda ihtiyaç doğrultusunda gerekli değişiklikler yapılmıştır.

· Daha önce “Harcama Öncesi Kontrol Dairesi” olarak faaliyet gösteren Dairemiz sonradan “İç Kontrol Merkezi Uyumlaştırma Dairesi” ve Mali Yönetim Dairesi” olarak iki ayrı daire şeklinde faaliyetlerini sürdürmüştür. Genel Müdürlüğümüzün 14/08/2008 tarihli onayı ile bu iki daire tarafından yürütülen mali yönetim ve kontrol alanına ilişkin merkezi uyumlaştırma kapsamındaki görevler birleştirilerek Dairemize verilmiş ve bu değişikliğe paralel olarak Dairemizin adı “Mali Yönetim ve Kontrol Dairesi” olarak değiştirilmiştir.